Cờ cá ngựa: trò chơi đua ngựa trên bàn cờ của tuổi thơ
Cờ cá ngựa là trò chơi cờ bàn dành cho hai đến bốn người: mỗi người có bốn quân ngựa, lần lượt gieo xúc xắc để đưa ngựa đi hết một vòng bàn cờ và về chuồng. Ai đưa đủ bốn quân về chuồng trước là người về đích đầu tiên. Đây có lẽ là "game đua ngựa" đầu tiên mà nhiều gia đình Việt Nam từng chơi, từ trước khi có điện thoại hay máy tính.
Bài viết này giới thiệu bàn cờ, luật chơi phổ biến và vì sao một trò chơi đơn giản như vậy lại được nhớ lâu đến thế.
Cờ cá ngựa đến từ đâu?
Cờ cá ngựa thuộc họ trò chơi gieo xúc xắc và chạy quân quanh bàn cờ. Tổ tiên của họ trò chơi này thường được nhắc đến là Pachisi, một trò chơi cổ của Ấn Độ. Cuối thế kỷ 19, một phiên bản đơn giản hơn mang tên Ludo được phổ biến ở Anh, rồi lan ra nhiều nước với những tên gọi và luật chơi khác nhau. Ở Việt Nam, trò chơi được gọi là cờ cá ngựa, và các quân cờ được gọi là "ngựa".
Bàn cờ và quân ngựa
Một bộ cờ cá ngựa thường gồm:
- Bàn cờ hình chữ thập với một đường đi chạy vòng quanh, bốn góc là bốn chuồng ngựa của bốn màu.
- Bốn màu quân, thường là xanh dương, đỏ, vàng và xanh lá; mỗi màu có bốn quân ngựa.
- Một hoặc hai viên xúc xắc sáu mặt.
- Đường về chuồng của mỗi màu: một dãy ô đánh số từ 1 đến 6 dẫn vào giữa bàn cờ.
Luật chơi cơ bản
Luật cờ cá ngựa có nhiều biến thể, mỗi nhà, mỗi nhóm bạn có thể chơi hơi khác nhau. Dưới đây là những luật được chơi phổ biến:
Ra quân
Tất cả ngựa bắt đầu trong chuồng. Muốn đưa một con ngựa ra đường đua, người chơi phải gieo được mặt 6 (có nơi cho ra quân cả khi gieo được mặt 1). Ngựa ra quân đứng ở ô xuất phát trước cửa chuồng của màu mình.
Đi quân
Mỗi lượt, người chơi gieo xúc xắc và cho một con ngựa đi đúng số ô bằng số chấm gieo được, theo một chiều cố định quanh bàn cờ. Gieo được mặt 6 thì được gieo thêm một lượt.
Đá ngựa
Nếu con ngựa của bạn dừng đúng vào ô có ngựa của người khác, con ngựa kia bị "đá" về chuồng và phải ra quân lại từ đầu. Đây là phần gay cấn nhất của ván cờ, và cũng là lúc cả nhóm cười nhiều nhất. Nhiều nơi còn chơi luật không được đi vượt qua một con ngựa đang chắn đường.
Về chuồng
Khi đi hết một vòng, ngựa rẽ vào đường về chuồng của màu mình. Ở luật phổ biến, ngựa phải lên lần lượt từng bậc 1 đến 6 bằng đúng số chấm tương ứng, nên những lượt cuối thường rất hồi hộp. Người đưa đủ bốn quân về chuồng trước sẽ về nhất, các người còn lại tiếp tục chơi để xếp thứ tự.
Bảng tóm tắt luật chơi
| Tình huống | Luật phổ biến | Biến thể hay gặp |
|---|---|---|
| Ra quân | Gieo được mặt 6 | Gieo được mặt 1 hoặc 6 |
| Gieo mặt 6 | Được gieo thêm một lượt | Gieo ba lần 6 liên tiếp thì mất lượt |
| Dừng vào ô có ngựa khác | Đá ngựa kia về chuồng | Không đá được ngựa đang đứng ở ô xuất phát |
| Gặp ngựa chắn đường | Không được đi vượt qua | Được đi vượt qua |
| Về chuồng | Lên từng bậc 1 đến 6 bằng đúng số | Chỉ cần đi đủ số ô vào chuồng |
Trước khi chơi, cả nhóm nên thống nhất luật để ván cờ diễn ra vui vẻ.
Vì sao cờ cá ngựa gắn với tuổi thơ?
Cờ cá ngựa có đủ những thứ làm nên một trò chơi đáng nhớ: luật dễ hiểu, ai cũng chơi được, mỗi lượt đều có chút may rủi và những pha "đá ngựa" khiến cả bàn reo lên. Một bộ cờ nhỏ gọn có thể mang theo khi về quê, đi chơi xa hay ngồi chờ cơm tối.
Điều đáng nhớ nhất có lẽ không phải là ai về nhất, mà là những buổi tối cả nhà quây quần bên bàn cờ. Cảm giác đó cũng có trong những trò chơi tuổi thơ khác, từ máy chơi game 4 nút cắm tivi đến những trò chơi ngoài sân, được nhìn lại trong bài ký ức trò chơi tuổi thơ từ sân nhà đến màn hình.
Từ bàn cờ đến màn hình
Ngày nay cờ cá ngựa có cả phiên bản trên điện thoại, nhưng tinh thần "đua ngựa cho vui" vẫn vậy. Nếu bạn tò mò về các dạng game đua ngựa trên màn hình, từ game 3D trên điện thoại đến game 2D trên trình duyệt, hãy đọc bài game đua ngựa: các thể loại và cách chọn. Còn nếu muốn xem một cuộc đua ngựa ngắn ngay bây giờ, hãy mở ĐUA NGỰA TUỔI THƠ.